کم خونی فقر آهن

تعریف کلی کم خونی

از نظر علمی کم خونی عبارت است از کاهش توده گلبول های قرمز خون که در آزمایش خون به صورت کاهش میزان هموگلبولین , هماتوکریت , تعداد گلبول های قرمز و تغییر در یک سری دیگر از اندازه های گلبولی خود را نشان می دهد.



علایم کم خونی

علایم کم خونی بستگی به سرعت بروز آن دارد. مثلا اگر کم خونی ناشی از خونریزی های حاد باشد بیمار بیشتر با علایم حجمی نظیر افت فشار خون یا شوک مراجعه می کند , ولی در کم خونی های مزمن مثل کم خونی فقر آهن یا سایر کم خونی های تغذیه ایی , چون بیماری به تدریج پیشرفت می کند ,علایم به تدریج ظاهر می شود و اوج می گیرند.باتوجه به آن که وظیفه اصلی گلبول های قرمز اکسیژن رسانی به بافت های مختلف است شکایت اصلی بیماران در کم خونی های تدریجی و مزمن عبارت است از:

- خستگی

- کاهش توان جسمانی

- تنگی نفس

- تپش قلب

- در فراد مبتلا به بیماری های قلبی زمینه ایی مثل بیماری عروق کرونر,کم خونی می تواند باعث تشدید علایم و درد سینه نیز بشود.


نشانه اصلی تمام کم خونی ها رنگ پریدگی است و در بعضی از کم خونی ها, زردی و بزرگی طحال نیز ممکن است ایجاد شود.


گلبول هایی که کمرنگ شده اند

فقر آهن شایع ترین علت کم خونی در دنیاست خصوصا در خانم ها بویژه در دوران بارداری. فقر آهن به طور کلاسیک ایجاد نوعی از کم خونی می کند که در آن گلبول های قرمز کوچک و کم رنگ می شوند. البته از آنجا که در مرحله اول بیماری گلبول های قرمز از نظر اندازه طبیعی هستند فقر آهن را باید در تمام بیماران مبتلا به کم خونی مدنظر داشت.


علت کم خونی فقرآهن چیست و چه کسانی بیشتر در معرض این کم خونی هستند؟

در کشور ما شایع ترین علت کم خونی فقر آهن, کمبود تغذیه ای آهن است.به خصوص در آن دسته از افراد که نیاز روزانه به آهن دارند, یعنی خانم ها در سنین باروری, خانم های باردار و شیرده و دختران و پسران در سنین رشد و نمو وبلوغ . علت بعدی از دست دادن آهن به صورت پنهان است. تمام  مردان و نیز زنان بعد از سن یائسگی که با کم خونی فقر آهن مراجعه می کنند باید از نظر خونریزی های مخفی گوارشی بررسی شود. در بعضی از موارد نیز سوجذب باعث کمبود آهن و کم خونی می شود.


کم خونی فقر آهن چگونه تشخیص داده می شود

اساس تشخیص کم خونی فقر آهن با انجام آزمایشات اختصاص است. ابتدا در آزمایش ساده شمارش گلبول های خون, کم خونی بیمار قطعی می شود. سپس بر اساس تغییرات گلبولی که همان کوچک شدن گلبول های قرمز است, آزمایش های تکمیلی شامل اندازه گیری آهن سرم و میزان ذخایر آهن انجام می شود.این آزمایشات در سیر درمان بیماران و برای پیگیری میزا ن پاسخ, مجددا و مکررا باید انجام شود.در یک سری از بیماران مبتلا به کم خونی فقر آهن نظیر آقایان و نیز خانم های یائسه  یا افرادی که علایم غیراختصاصی نظیر لاغری,دردهای شکمی یا علایم گوارشی دارند, بررسی دستگاه گوارش جهت تشخیص خونریزی های مخفی و از دست دادن مخفی آهن الزامی است.




کم خونی فقر آهن چه علایمی دارد

علایم کم خونی فقر آهن همان علایم کم خونی تدریجی و مزمن است که قبلا به آنها اشاره شد و اگر به موقع به آنها توجه نشود به مرور شدیدتر خواهد شد.جدای از علایم کم خونی , خود فقر آهن نیز علایمی دارد نظیر:

- کم خوابی

- تحریک پذیری

- از دست دادن قدرت تمرکز(به علت نقش آهن در سیستم عصبی است)

-  ریزش مو

- از دست دادن پرزهای زبان

- صاف شدن مخاط گوارش (خود باعث سوهاضمه می شود)

- زخم های گوشه دهان

- صاف شدن و حتی قاشقی شدن ناخن ها

 

مدت درمان کم خونی فقر آهن

درمان به مدت 6 ماه تا یک سال بعد از اصلاح کم خونی است.البته کم خونی ممکن است خیلی سریع اصلاح شود ولی برای پر کردن کامل ذخایر آهن بدن, نیاز به ادامه درمان خواهد بود وباید حتما طول درمان کامل شود.این نکته ای است که بیماران به آن توجه نمی کنند و باعث عود کم خونی می شود.اهمیت ادامه دادن درمان تا آن حد است که در مورد یک سری از افراد نظیر نوجوانان در سن بلوغ و خانم های باردار گاهی لازم است که درمان با آهن با دوز کمتر تا مدت ها ادامه یابد.


منابع غذایی حاوی آهن

بهترین مواد غذایی حاوی آهن گوشت قرمز و جگر هستند و البته مبزان کلسترول جگر بالاتر است. گوشت سفید, تخم مرغ, حبوبات به خصوص عدس و تنقلات به ویژه تخم کدو حاوی آهن قابل جذب هستند ولی نه به اندازه گوشت قرمز و جگر. آهن سبزیجات نظیر اسفناج , به رغم باورعمومی ,  قابلیت جذب بالایی ندارد و میزان جذب آن معادل یک دهم تا یک بیستم گوشت قرمز است. البته در بیماران دچار کم خونی فقر آهن اصلاح تغذیه به تنهایی کافی نیست و درمان دارویی نیز الزامی است.


 

کم خونی فقر آهن چگونه درمان می شود

درمان کم خونی فقر آهن ساده و کم هزینه است و اصولا نیازی به استفاده از داوهای لوکس و رنگانگ با نام های مختلف نیست.استفاده از ترکیبات مولتی ویتامین و حاوی آهن توصیه نمی شود.در حال حاضر قرص های حاوی فروس فومارات و فروس سولفات وجود دارند که هر کدام حاوی 60 میلی گرم آهن هستند. آنچه پزشکان برای درمان توصیه می کنند استفاده روزانه 3 الی 4 قرص فروس فورمات یا فروس سولفات است که البته تحمل گوارشی فروس فورمات بهتر است.هم چنین بهتر است قرص آهن با معده خالی, 1 ساعت قبل یا 2 ساعت بعد از غذا مصرف شود.انواع داروهای تغذیه ایی وجود دارند که به صورت معمول توصیه نمی شود وفقط برای افراد دچار سوجذب و افرادی که تحمل داروی خوراکی را ندارند و بعضی از موارد خاص دیگر تجویز می شوند.


نوشته شده توسط دانیال ساکی